Bir Erkek Bir Kadın Trubadur

Yarın akşamki sanat tarihi semineri için bir trubadurlar diski hazırlamaya çalışıyorum. Temsilî olmaya gayret etmeden en sevdiklerim arasından bir derleme yapacağım; vaktimin el verdiği kadarını da buradan paylaşacağım.

Birinci parçanın ne olacağı hakkında aşağı yukarı hiç kuşku yok; Guilhem IX d’Aquitane IX’dan. Guilhem, bazen kendinden Guilhem Petieuse diye de söz ediyor ayrıca Poitou Kontu da olduğundan Poitou Kontu VII. Guilhem diye de anılıyor. Zaman zaman “feodal anarşi” diye de nitelediğimiz koşulların tipik bir temsilcisi, bir şaki, bir haydut baron, çıkarcı ve romantik bir maceraperest.

Dük ünvanını 16 yaşındayken alıp, dönemin güzel ve iyi eğitim görmüş soylu kadınlarından Emengard ile evlenmiş; fırtınalı geçen üç yıllık bir evlilik hayatından sonra Emengard manastıra kapanmış ve Guilhem evliliğin iptal edilmesini (yoksayılmasını) sağlamış.

İki yıl sonra, 1094’te bu kez başka bir soylunun kızı, Toulouse’lu Philippa ile evlenmiş ve çocuksuz sonuçlanan birinci evliliğinin aksine ondan iki oğlu, beş kızı olmuş. Buna karşın, 1114’ten sonra kendisine feodal yükümlülüklerle bağlı vassalı Châtellerault Vikontu’nın “dangerosa” (tehlikeli) lakaplı karısını (anlaşıldığı kadarıyla Vikontes’in kendi rızasıyla) kaçırmış. Bunun üzerine ikinci karısı da manastıra kapanarak, birinci eş Emengard ile yarenlik etmeye başlamış. O kadar ki, Philippa ölünce Emengard onun öcünü almak ve kendisinin Aquitaine Düşesi olarak tanınmasını sağlamak üzere silahlı bir ayaklanmanın başına geçmiş.

Guilhem’in hayatı boyunca kilise ile de başı dertteymiş; iki kere aforoz edilmiş. Birincisi, 1114’te kilisenin vergi ayrıcalıklarına göz koyduğu için… Aforoz edilince Poitiers Piskoposu Peter’e boynuna birkılış dayayarak kendisini bağışlamasını buyurmuş, “kabullenmiş gibi yapan piskopos, Guilhem kılıcını çeker çekmez aforozu tekrarlamış ve boynunu kılıca uzatmış. Bunun üzerine, görgü tanıklarının ifadesine göre, Guilhem bir an duraksadıktan sonra, ‘seni cennete gönderecek kadar sevmiyorum’ diyerek kılıcını kınına sokmuş”. (Wikipedia… Ben yalnızca birkaç ayrıntı aldım, bence maddenin tamamını okuyun. http://en.wikipedia.org/wiki/William_IX,_Duke_of_Aquitaine).


Aşağıdaki şiirin ilk dört kıtasının sözlerini çevirebildim; isteyen olursa bana yazsın, sözlerin tamamını Provençal dilinde ve İngilizce çevirileriyle birlikte yollayabilirim.

http://rapidshare.com/files/401490635/01_-_guillaume_ix_d_aquitaine_-_companhon_farai_un_vers_qu_er_covinen.mp3.html


1. Dostlar, aşağı yukarı bir şiir yazacağım
Ama çok eğlenceli olacak
Çok da anlamlı olmadan,
Sevda dolu bir yamalı bohça,
Ve gençlik ve neşe

2. Anlamayan ya da anlamaya çalışmayan,
İçinin derinliklerinden, aptaldır
Çok zordur sevdadan kaçma
Buldunuz mu seversiniz.

3. İki güzel kızım var terkimde:
Her savaşa hazır–
Dayanıklılar
Ama ikisini bir arada tutamıyorum:
Geçinemiyorlar.

4. Ehlileştirebildiğim onları istediğim gibi
Değiştirmezdim bu düzeni
Çünkü o zaman
En iyi bindirmiş adamı
Olurdum bu dünyanın

2002’de yapılmış bu kayıtta söyleyen şancı Brice Duisit hakkında neredeyse hiçbir bilgi bulamadım. Yalnız kaydın troubadour dağarı üzerine yapılmış en iyi kayıt olduğunu düşünen bir ben değilim. Bkz… http://www.medieval.org/emfaq/cds/alp505.htm.

Sanatçının yorumuyla yolladığım ikinci Guilhem parçası, “absürdist” Ortaçağ edebiyatı örneklerinden sayılabilir (“karga yuva yapmış söğüt dalına” misali). Başlığını da ilk dizesinden alıyor “Hiçbir şey üzerine bir şarkı söyleyeceğim”— sözler elimin altında değil ama bu sözlerle yeterince arandığında bulunabiliyor: “farai un vers de dreyt nien”.

http://rapidshare.com/files/401499624/08_-_guillaume_ix_d_aquitaine_-_farai_un_vers_de_dreyt_nien.mp3.html


Guilhem’in eşleri aracılığıyla erken Orta Çağ’ın silah kuşan, Papalık’la ve diğer iktidar odakları ile diplomatik ve askerî ilişkilere giren ve belki en ünlü örneği Akitanyalı Eleanor olan bir kadın tipi ile tanışmış oluyoruz. (Akitanyalı Eleanor üzerine zaman zaman televizyonda gösterilen 1968 yapımı Lion in Winter adlı çok iyi bir film vardır. Katherine Hepburn buradaki rolü ile Oscar kazanmıştı.) Bundan sonraki şarkının bestecisi, Beatritz, Condessa da Dia ise başka bir türün, “trobairitz”in (kadın trubadur) belki de en ünlü örneği.

İştar Gözaydın’ın bu konuda yazdığı ve Aralık Dergi’de yayınlanan yazı şu anda elimin altında değil; dolayısıyla şimdilik şarkıyı yollamakla yetineceğim… Montserrat Figueras’ın “Lux Feminae” albümünden Estat Ai En Greu Cossirier

http://rapidshare.com/files/401517514/Montserrat_Figueras_01_04_II._Femina_Nova_Can_____-_Estat_Ai_En_Greu_Cossirier__Beatriz_De_Dia__S._X.html